Դեմքեր
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպանը՝ Գերմանիայում ՀՀ դեսպան եւ ազգային գործիչ դոկտ. Ջէյմզ Գրինֆիլդ (1873-1939)«Շունչդ տուր, հոգիդ, բայց քո հայրենիքդ մի՛ տուր թշնամեաց»: ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԱԲՈՎԵԱՆ 70 տարի առաջ Գերմանիայում Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան դոկտ. Ջէյմզ Գրինֆիլդը մահացել է 1939 թւականի հոկտեմբերի 21-ին եւ թաղւել Իրան-Թեհրանում: Թաղւած է Դուլաբի շրջանի Բուրաստան հայկական գերեզմանատանը (հին հողամաս) 37-րդ շարքի թիւ 1729 գերեզմանում: Հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը շատ դառն ու ծանր է եղել, բայց այն, ինչ որ տեղի ունեցաւ 19-րդ դարի վերջում եւ 20-րդ դարի առաջին տասնամեակներում, վեր է ամէն տեսակի երեւակայութիւնից: Մարդասպան կարմիր Սուլթան Աբդուլհամիդը որոշել էլ բնաջնջել Արեւմտեան Հայաստանը եւ դա կատարեց անլուր բռնութեամբ՝ «քաղաքակիրթ» Քրիստոնեայ աշխարհի կառավարութիւնների աչքի առջեւ: Գերմանիայում թուրքասէր Վիլհելմ կայսր-փաշայի ձեռք առւած միջոցների պատճառով՝ մինչեւ իսկ արգելքներ դրւեցին՝ ի նպաստ հայերի հաւաքոյթներ կատարելու եւ զոհերի համար հանգանակութիւններ կատարելու դէմ: 1918 թւականի մայիսի 28-ին, երբ հռչակւեց Հայաստանի Հանրապետութիւնը, այդ փոքրիկ Հայաստանը ներքին ճակատի վրայ աղքատ եւ ուժասպառ էր՝ ծանրաբեռնւած բազմահազար գաղթականներով ու որբերով՝ անհաց, անդեղ եւ անօգնական: Իսկ արտաքին ճակատաի վրայ մի կողմից հարեւան երկրների աննպաստ դիրքորոշումը եւ միւս կողմից՝ պաշարւած թշնամիներով: Այսպիսի պայմաններում գործի լծւեց Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը, կազմակերպւեց դեսպանատան պաշտօնէութիւնը եւ նշանակւեցին (1918-1920) աւելի քան 29 դիւանագիտական ներկայացուցիչներ՝ օտար պետութիւնների մօտ: 1920 թ. յունւարի 19-ին Հայաստանի Հանրապետութիւնը ճանաչել են՝ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան եւ ԱՄՆ-ն՝ նոյն տարւայ ապրիլի 23-ին: 1920 թւականի յունւարի 19-ին Հայաստանը իրողական (դէ ֆակտօ) ճանաչում է ստանում հաշտութեան խորհրդաժողովից, նա հարկադրւում է ունենալ դիւանագիտական գործունէութիւն: Հայաստանի Հանրապետութիւնը եղել էր պսակումը 19-րդ դարավերջում սկսած հայ ազատագրական շարժման եւ, հետեւաբար, յեղափոխական կռւի ընթացքում օտարների հետ շփման մէջ մտնելու փորձառութիւնը ձեռք բերած հայ գործիչները միայն կարող էին դառնալ անկախ Հայաստանի արժանաւոր դեսպանները: Այդուհանդերձ՝ պատմութիւնը չի կարողանայ մոռանալ այս յեղափոխական հայորդիների անունները, որոնք մահւան եւ ազատութեան ճանապարհով անցնելուց յետոյ՝ հայ ժողովրդի մեծ յարութեան վկաները դարձան աշխարհի դիմաց: Եւրոպայում յարգւած մտաւորական եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գաղափարախօս Միքայէլ Վարանդեանը, որը եւրոպական կուսակցութեանց հետ տարիների շփումների եւ ծանօթութեամբ՝ ներկայացրեց Հայաստանը՝ Իտալիայում: Բանկ Օտտոմանի խիզախ գրաւման անզուգական հերոս եւ քաղաքական գործիչ Արմէն Գարօն մեր խիզախ ժողովրդին ներկայացրեց Վաշինգտոնում: Իրանահայ գրող եւ հրապարակախօս տկն. Դիանա (Անահիտ) Յովհաննէս-Աբգարեանը վարեց Հայաստանի Հանրապետութեան գործերը՝ Ճապոնիայում: Խանասորի արշաւանքի Իշխան Յովսէփ Արղութեանը ժողովրդական ղեկավարի անժխտելի հեղինակութեամբ՝ Իրանում վարեց Հայաստանի դիւանագիտական ներկայացուցչութիւնը: Բեռլինում Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայացուցիչ նշանակւեց իրանահայ իրաւաբան, գիտնական եւ ազգային գործիչ Ջէյմզ Գրինֆիլդը: Ջ. Գրինֆիլդ անունը ծագում է ըստ հետեւեալի՝ Իսահակ Գրինֆիլդ անունով մի վաճառական, ծնւած Գերմանիայում, մեծացած Անգլիայում, Անգլիայից գալով Իրան՝ հաստատւում է Թաւրիզում եւ զբաղւում առեւտրով: Այդտեղ ծանօթանում է Բժշկեան ընտանիքին եւ ամուսնանում օր. Հռիփսիմէ Բժշկեանի հետ, ունենում է երեք զաւակներ՝ Ջէյմզ, Ջորջ եւ Ալբերտ: Իրաւաբան Ջէյմզ Գրինֆիլդը ծնւել էր Թաւրիզում, 1873 թւականի մարտի 17-ին, մկրտւել է Հայ Առաքելական Եկեղեցում: Եօթ տարեկան հասակում հայրը իրեն ուղարկում է Գերմանիա՝ այնտեղ գերմանական դաստիարակութիւն ստանալու համար, Գիւթրսլոհ քաղաքի մի քրիստոնէական միջնակարդ դպրոցում: Բարձրագոյն ուսում ստանալու համար՝ Ջ. Գրինֆիլդը ճամբորդում է Լայպցիգ եւ արձանագրւում՝ Լայպցիգի համալսարանում: 1892 թւականին Ջ. Գրինֆիլդը, 19 տարեկան հասակում գերմանացի վերապատւելի Վիլհելմ Ֆաբրի հետ որպէս թարգմանիչ՝ չորս ամսով ճամբորդում է Իրան, այնտեղ մօտկից ծանօթանում քուրդերի հետ, իրենց պատմութեանը եւ լեզւին: Մէկ տարի անց Գերմանիայում Ջ. Գրինֆիլդը զբաղւում է քուրդերէն լեզւով Նոր կտակարանի թարգմանութեամբ՝ քուրդերի համար: Գերմաներէն եւ հայերէն լեզուներից բացի՝ Գրինֆիլդը խօսում էր՝ քուրդերէն, թուրքերէն եւ պարսկերէն: Աւետարանի թարգմանութիւնից բացի՝ Գրինֆիլդը մտադրւած էր անպայման պատրաստել «Քուրդական բառարան» եւ «Քուրդական լեզւի գրականութիւն» գրքերը (արդեօք այս գրքերը հրատարակւեցին թէ՝ ոչ, մենք տեղեակ չենք): 1894-ին՝ Սասունի ջարդ եւ 1895-96-ին՝ հայերի կոտորածներ՝ ամբողջ Թուրքիայի տարածքում. դրանց չարագուշակ լուրերը օրէցօր տարածւում էին ամբողջ Եւրոպայում: Վերապատւելի Եօհաննէս Լեպսիուսը Գերմանիայի Ֆրիզդորֆի շուրջ գտնւող եօթ պատւելիների հետ միասին՝ 1895 թւականի սեպտեմբերի 29-ին կազմակերպում է Գերման-արեւելեան առաքելութիւնը (Deutsch orient mission): Ճիշտ մէկ օր անց, սեպտեմբերի 30-ին, երբ Կ. Պոլսում առաջին հայոց ջարդն էր սկսւել, լուրը հասնում է Գերմանիա. Վերապատւելի Եօհաննէս Լեպսիուսը նոյն օրը նոյն առաքելութիւնը վերածում է հայկական առաքելութեան: Երբ անգլիական եւ ֆրանսիական թերթերը Թուրքիայում պատահած ջարդերի մասին մանրամասնօրէն գրեցին, գերմանական մամուլը գրեց, թէ բոլորն էլ անգլիական զրպարտութիւններ եւ անգլիական ստեր են: Գերմանական թուրքասէր մամուլը քողարկեց այդ վայրագ եղելութիւնները: Լուրերի իրողութիւնը ստուգելու համար՝ դոկտ. Եօհաննէս Լեպսիուսը եւ ուսանող Ջէյմզ Գրինֆիլդը 1896 թւականին միասնաբար ճամբայ ելան դէպի Թուրքիա: Ե. Լեպսիուսը որպէս գորգագործ՝ իր հետ ունէր ինը հազար շւէյցարական ֆրանկ, որը հաւաքել էր Գերմանիայի աւետարանական համայնքներից: Երեք ամիս Թուրքիայում շրջելուց յետոյ՝ Ե. Լեպսիուսը եւ Գրինֆիլդը վերադառնում են Գերմանիա: Ե. Լեպսիուսը շուտով Բեռլինում հրատարակում է «Հայաստան եւ Եւրոպա» 245- էջանոց գիրքը, որը հետագայում հրատարակւեց երեք անգամ: Գրինֆիլդը ժամանակաւոր կերպով վերադառնում է Իրան, բնակութիւն հաստատում Թաւրիզում, իսկ հետագայում իր անձնական աշխատանքի բերումով՝ բնակութիւն է հաստատում Կովկասում: Բաքւում 1889 թւականին ամուսնանում է մեծահարուստ եւ ծանօթ օր. Կատարինէ Սիմոն-Թումանեանի հետ, առաջին զաւակը՝ Յովիկը, ծնւում է Բաքւում՝ 1900 թւականին, երկրորդ զաւակը՝ Գրիգորը, ծնւում է Երեւանում՝ 1901-ին, եւ իր եկեղեցասէր հօր ցանկութեամբ՝ մկրտւել է Էջմիածնում, Զւարթնոցի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցում, ձեռամբ Զւարթնոցի վանահայր ու ծանօթ հնախոյզ Խաչիկ ծ. վրդ. Դադեանի եւ կնքահայրութեամբ Կոմիտաս Վարդապետի: Գրինֆիլդը ծանօթութիւն ունէր անմահ Կոմիտաս Վարդապետի հետ՝ Բեռլինում՝ իր ուսանողական շրջանից: Երրորդ զաւակը՝ Սահակը, ծնւում է Թբիլիսիում: Մենք (այս տողերը գրողը) բախտ ենք ունեցել մօտկից ծանօթանալու Յովիկ Գրինֆիլդի հարսի՝ տկն. Էւայի եւ երկու զաւակների հետ, որոնք ապրում էին Բեռլինում, եւ Սահակ Գրինֆիլդի աղջկայ՝ Ռեգինայի հետ, որը ամուսնացել է Րաֆֆի Գասպարեանի հետ եւ ունեն չորս զաւակներ Թեհրանում, ներկայում ԱՄՆ-ում:
-----------------------------------------------------------------------------
- Մեր համայնքում փոխադարձ կապերը ընդհատված են։
- Հայաստանաբնակ Իրանահայերը կմասնակցեն
- «Յաւէրժ» Հայ լեռնագնացների խումբը դատապարտում է
- Ամէն անգամ, երբ որ մի դպրոց է փակւում, մեծ ցաւ եմ ապրում
- ՀՀ նախագահ. Արցախի անկախությունը հայոց նորագույն պատմության ամենավառ էջերից է և մեր ժողովրդի մեծագույն ձեռքբերումը
Vigen.Salmasian
on
01 September, 2010 10:57:32
Sireli Leo. Mikich shnorke tsez cher khangari.
leo
on
01 September, 2010 10:29:52
inchkanek sirum chertopert gerel yete xez martu deghenk denum el mik hame hodix hani savar elnek yete chek uzum oorish xeverov khosank xer neman********** hed ...
linda
on
01 September, 2010 03:26:49
yrane nranx ovkyr kmasnakxyn tar astvax jan mez al arjanaxru me or al mank gnank.
լօլօ
on
01 September, 2010 04:40:01
Էս տիկին Բաբայնը պատահբար նույն բարեգործական միության նախագահուհին չէ, որ տնորինում է «գուլբենգյան» դպրոցը և թոշակները իջեցնելու մասին որոշում տալով և ապա դա ամեն տեղ ...
titer
on
31 August, 2010 11:53:51
abrek dook dikin babaian yerani hima el xez nmanere linein shad apsoos vor arten darinner e inch mer hamaykoom chekan hokadar yev hianali oosxichner . ...